Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, sinh viên có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, phát huy khả năng sáng tạo và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi ấy, sự đa dạng và phức tạp của thông tin trên không gian mạng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với nhận thức, đạo đức và lối sống của người trẻ. Chính vì vậy, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng và lối sống văn hóa lành mạnh không chỉ là yêu cầu của quá trình giáo dục mà còn là nền tảng để sinh viên trưởng thành, khẳng định trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội.
Tại Lễ khai khóa Đại học Quốc gia TP.HCM năm 2023, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu thanh niên, sinh viên phải vừa “hồng” vừa “chuyên”, có tri thức, kỹ năng và phẩm chất đạo đức để trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước. Bên cạnh đó, Bí thư Thường trực Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Nguyễn Minh Triết cũng nhấn mạnh mối liên hệ giữa sự trưởng thành của sinh viên với sự phát triển của thành phố và tương lai đất nước. Những thông điệp ấy khẳng định rằng, sinh viên không chỉ cần trang bị tri thức, năng lực chuyên môn mà còn phải không ngừng tu dưỡng bản lĩnh, đạo đức và lối sống, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển.
Trước hết, bản lĩnh chính trị là nền tảng định hướng nhận thức và hành động của sinh viên. Trong môi trường số, nơi thông tin đúng sai đan xen, mỗi sinh viên cần có lập trường vững vàng, biết chọn lọc, kiểm chứng thông tin và tỉnh táo trước những quan điểm sai lệch. Bản lĩnh ấy được thể hiện qua lòng yêu nước, ý thức chấp hành pháp luật, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và sự chủ động trong học tập, rèn luyện. Cùng với bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống văn hóa chính là thước đo giá trị của mỗi sinh viên. Những phẩm chất ấy không nhất thiết phải bắt đầu từ những việc lớn lao mà được hình thành qua từng hành động hằng ngày: trung thực trong học tập, nghiêm túc trong thi cử, tôn trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè và sẵn sàng giúp đỡ những người xung quanh. Trên không gian mạng, văn hóa được thể hiện qua cách ứng xử có trách nhiệm, tôn trọng sự khác biệt, không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng và không sử dụng lời nói để xúc phạm người khác. Một hành động tử tế có thể lan tỏa điều tích cực, cũng như một phát ngôn thiếu suy nghĩ có thể gây ra những tổn thương không đáng có.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy một bộ phận sinh viên vẫn còn lệ thuộc vào mạng xã hội, chạy theo những trào lưu thiếu lành mạnh, thiếu tập trung trong học tập hoặc chưa thực sự coi trọng tính trung thực. Việc sao chép tài liệu, sử dụng trí tuệ nhân tạo để hoàn thành bài tập mà không kiểm chứng, không hiểu nội dung cũng có thể làm suy giảm khả năng tư duy độc lập và ý thức trách nhiệm. Những vấn đề đó cho thấy, trong thời đại số, giỏi công nghệ là chưa đủ; mỗi sinh viên còn cần có khả năng tự chủ, tư duy phản biện và chuẩn mực đạo đức để sử dụng công nghệ đúng mục đích, biến tri thức thành giá trị thực tiễn.
Xây dựng bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống văn hóa cho sinh viên trong thời đại số không phải là điều xa vời, mà bắt đầu từ những việc gần gũi nhất: suy nghĩ trước khi phát ngôn, kiểm chứng trước khi chia sẻ, trung thực trong học tập và trách nhiệm trong hành động. Giá trị của tuổi trẻ không chỉ nằm ở thành tích hay tri thức mà còn được khẳng định qua nhân cách, cách ứng xử và những đóng góp cho cộng đồng. Mỗi sinh viên hãy lấy bản lĩnh làm điểm tựa, đạo đức làm nền tảng, văn hóa làm chuẩn mực và tri thức làm động lực để tự tin hội nhập, chủ động sáng tạo, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam văn minh, nhân ái và phát triển bền vững.
